باب دوم : سلامتى و بهداشت
بخش اول - بى نيازى از طبيب
1 - پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود:
از پرخورى بپرهيزيد كه بدن را تباه مى كند(11) و بيمارى مى آورد و مايه سستى و تنبلى در عبادت است .
2 - اصبغ بن نباته گفت :
شنيدم اميرالمؤ منين (عليه السلام ) به فرزندش حسن (عليه السلام ) مى فرمود:
پسرم : چهار سخن به تو بياموزم كه با آن از طب بى نياز شوى ؟ گفت : آرى اى پدر.
فرمود: بر طعام ننشين مگر اين كه گرسنه باشى ، و از طعام برنخيز مگر اين كه هنوز اشتهاى آن داشته باشى ، و (غذا را) نيك بجو، و چون خواستى بخوابى به آبريز رو. اگر اين سخنان را به كار بندى از طب بى نياز شوى .
3 - به او (عليه السلام ) گفته شد:
گويا در قرآن جز طب هر گونه علمى هست ؟
فرمود: بدانيد كه در قرآن آيه اى است كه همه طب را در خور گرد آورده است ((كلُوا وَ اشرَبُوا وَ لا تُسرِفُوا (12) بخوريد و بياشاميد ولى اسراف نكنيد.))
4 - پيامبر فرمود:
طعام خود را با ذكر خدا و نماز هضم كنيد، و پس از آن نخوابيد كه دلهايتان سخت مى شود.
5 - و فرمود:
روزه بگيريد تا تندرست شويد.
6 - و فرمود:
به علاوه به سفر برويد تا تندرست شويد و غنيمت يابيد.
7 - و امام زين العابدين (عليه السلام ) فرمود:
حج و عمره گزاريد تا تندرست شويد و روزى هايتان فراخ گردد و ايمانتان درست شود و بار و خرجى مردم و نانخوران خود را كفايت كنيد.
8 - و اميرالمؤ منين (عليه السلام )، فرمود:
شب خيزى يا (نماز شب ) تندرستى بخش است .
 9- و پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود:
به شب خيزى (نماز شب ) پايبند باشيد كه آن شيوه صالحان پيش از شما بوده است . و برخاستن در شب تقرب جستن به خداوند است ، و گناهان را پاك مى كند، و از بديها و زشتى ها باز مى دارد، و درد و رنجورى را از بدن مى راند.
 10- و امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
نماز شب روى را زيبا و خلق را نيكو و بوى را خوش مى سازد، و روزى را فراوان و ريزان مى كند و دين را ادا مى كند، و غم را مى برد، و ديدگان را جلا مى بخشد. و به نماز شب پايبند باشيد كه آن سنت پيامبر شماست ، و دور كننده بيمارى از تن هاى شماست .
 11- روايت است كه ،
هر كس طعامش اندك شود، تندرست شود و قلبش صفا يابد، و هر كس ‍ طعامش بسيار شود، بدنش رنجور گردد و قلبش سخت شود.
12 - امام صادق مي فرمايند:ناخنهايت را بچين و از انگشت كوچك دست چپ شروع به انگشت كوچك دست راست ختم كن . 
13- و امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
چيدن ناخنها روز جمعه ، از جذام و برص و كورى ايمنى مى بخشد، و اگر ناخنها به چيدن نرسيده اند، آنها را اندكى بساى .
14- و امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
سرمه كشيدن به هنگام خواب امان از آب چشم است .
15 - و فرمود:
مرد چون روزه بگيرد و چشمهايش از جا بروند و چون با شيرينى روزه گشايد و به جاى خود بازگردند.
16 - و فرمود:
وقتى چهار چيز براى طعام جمع شد و كامل مى شود:
حلال باشد، دستهاى زيادى در آن برود، با نام خدا شروع شود و با حمد خدا پايان يابد.
17 - و امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
دراز كشيدن پس از سيرى ، بدن را فربه و غذا را هضم مى كند و بيمارى را بيرون مى برد.(13)
18 - و فرمود:
شستن سر با ختمى امان از سر درد و دورى از فقر است ، و سر را از شوره پاك مى كند.
19 - روايت است كه ، چيزى را كه زيانش را مى دانى مخور.
و هوى و هوست را بر راحتى بدنت رجحان مده .
پرهيز كردن ، ميانه روى در همه چيز است .
و اصل طب خوددارى كردن است ؛ و آن ، نگاه داشتن لبها و مدارا كردن با دستهاست .
و درد ماندگار و بى درمان ، خوردن طعام پس از طعام است .
تا تندرستى ، دارو مخور، و چون جنبش بيمارى را حس كردى پيش از آنكه در تو شتاب گيرد با بازدارنده اى از آن پيش گيرى كن .
20 - و امام محمد باقر (عليه السلام ) فرمود:
شگفتا از كسى كه از بيم بيمارى ، از غذا پرهيز مى كند، و چگونه از بيم آتش ‍ از گناه پرهيز نمى كند.